Ortaya karışık Turkish ekonomi

Areda Survey’in Haziran Sosyometresi, sahada sorulan üç farklı soruyu bir araya getirdiğinde aslında bize gülsek mi, ağlasak mı dedirten, tam anlamıyla hayatın içinden bir memleket hikâyesi anlatıyor. Vatandaş, enflasyonun o süslü makro dengelerini falan bir kenara bırakıp işin en somut, en can acıtan yerinden mesela “Şöyle iki gün bir yere kaçıp kafa dinlesem” dediğinde bütçe duvarına toslama şokundan ekonomik sıkışmayı iliklerine kadar hissediyor. Dahası, bu bütçe yangınında herkesin eşit derecede yanmadığını, faturanın yine dönüp dolaşıp her sabah alarm kurup işe giden sabit gelirlinin masasına bırakıldığını gayet iyi görüyor ve derin bir adaletsizlik duygusu yaşıyor. Doğal olarak, her şey kontrolümüz altında diye sunum yapan politika yapıcının bu yangını söndüreceğine dair inanç da yerini, sokağın o bildik, temkinli ve hayli asabi güvensizliğine bırakıyor.

ÜÇ SORU, TEK ACI

Tatil sorusu, aslında bir tüketici güveni gibi okunmalı. Tatil, bizim insanımızın kriz anında burnundan solurken ilk feda ettiği, ama akıl sağlığını korumak için de pençelerini geçirip bırakmak istemediği o son kale. Dolayısıyla ankette %45,9 gibi ezici bir oranla zirveye oturan “Gitmek istiyorum ama parasızlıktan gidemeyeceğim” cevabının baskın çıkması, sokağın iştahsızlığını değil, çaresizliğini gösteriyor. Neredeyse her iki kişiden biri bavulu daha yatağın üstündeyken bir engel ile karşı karşıya kalıyor.

İkinci soru, yani finansal kazançların vergilendirilmesi meselesi, memleketteki ekonomik adalet algısının aslında hangi aşamada patlama noktasına geldiğini gösteren bir pencere açıyor. Normal şartlarda kahvehanede yan yana oturamayacak, televizyonda birbirini görse kanal değiştirecek adamların, konu “paradan para kazananların vergilendirilmesi” olunca siyasi kutuplaşmayı falan unutup %54,2 gibi ezici bir oranla aynı masada buluşması boşuna değil. Bu tarz vergi talepleri, enflasyonun kronik bir işkenceye dönüştüğü dönemlerde, toplumun artık feryat figan etmeyi bırakıp kazananlar ve kaybedenler ekseninde gizli bir hesaplaşma, bir rövanş arayışına girdiği o tehlikeli momentlerde güçleniyor. Yani sokak diyor ki madem hepimiz aynı gemideyiz, neden sadece bizim taraf batıyor?

Üçüncü ve en kritik başlık ise ekonomi yönetiminin enflasyon ve alım gücü konusundaki performansına dair değerlendirme. Ankete katılanların %61,3’ü ekonomi yönetiminin adımlarını doğrudan “başarısız” bulduğunu beyan ediyor. Buradaki tablo, dezenflasyon programının başarısının henüz sadece sunumlarda, renkli grafiklerde ve slaytlarda kaldığını, vatandaşın mutfağına henüz uğramadığını tescilliyor.

Ortada tam bir ameliyat başarılı geçti ama hasta kurtaramadık trajedisi var. Makro göstergelerdeki olası iyileşmeler ile hanehalkının market, kira, ulaşım gibi günlük harcamalarda hissettiği gerçeklik arasında bir makas oluşmuş durumda. Enflasyon oranı istatistiksel olarak gerilese dahi, fiyat seviyesi zaten yüksek bir tabana oturduğu için vatandaş bunu iyileşme olarak yorumlamıyor. Nitekim güven kaybının parti tabanları arasında farklılaşsa da genele yayılmış olması, bu algının yalnızca muhalif seçmen kesimiyle sınırlı kalmadığını, iktidar tabanının bir bölümünde de temkinli bir bekleyişe dönüştüğünü gösteriyor. AK Parti seçmeninin bile %36,9’u “ne başarılı ne başarısız” gri alanında kalırken, %16,7’si doğrudan “başarısız” ilan etmiş durumda. Başka bir ifade ile AK Parti seçmeninin önemli bir bölümü bile “Bakalım bu işin sonu nereye varacak” temkinliliğiyle, sessizce ve asabi bir bekleyişle koltuğunun ucuna oturmuş vaziyette.

ORTAK KADER, ASABİ BEKLEYİŞ

Sosyometre’nin önümüze koyduğu bu üç bulguyu alt alta yazdığımızda ortaya çıkan memleket manzarası tam bir ortak kader ve asabi bekleyiş tablosu aslında. Toplum, enflasyonla mücadeledeki başarı hikâyelerinin sonuçlarını henüz kendi cüzdanında görebilmiş değil; üstelik bu ekonomik fırtınanın yükünün hep aynı omuzlara yıkıldığına, yani adalet terazisinin şaşarak nakit ve finansal güç sahiplerini teğet geçtiğine inanıyor.

%45,9’u parasızlıktan tatile gidemeyen, %54,2’si ise “Paradan para kazananları artık daha çok vergilendirin” diye feryat eden bu kitle, fedakarlıkta eşitlenememenin ortaya çıkardığı o derin adalet kırılmasını yaşıyor. Ekonomi yönetiminin adımlarını %61,3 gibi ezici bir çoğunlukla başarısız bulan sokağın sabır kredisi sessiz protestosuyla çoktan tükenme noktasına gelmiş vaziyette. Önümüzdeki aylarda baz etkisiyle ya da teknik formüllerle enflasyon verilerinde kâğıt üstünde aşağı yönlü bir grafik yakalansa bile, bu teknik zaferlerin sokağın algısına olumlu yansıması öyle kolay olmayacak. Çünkü vatandaş, rakamların aşağı doğru süzülmesinden veya enflasyon hızının yavaşlamasından ziyade; o çoktan kemiğe dayanmış bıçağı geri çekecek ve sokağın adalet duygusunu gerçekten tatmin edecek somut, radikal hamlelerin gelmesini bekliyor.

Gerçek bir vergi adaleti sağlanmadan, kırılgan grupların meseleleri masaya konmadan ve kazananlar-kaybedenler arasındaki o uçurum kapatılmadan Ankara’dan yükselecek hiçbir “başardık” açıklaması, dün olduğu gibi yarın da sahada karşılık bulmayacağa benziyor. Maalesef somut adımlar atılmadığı müddetçe önümüzdeki menü; fedakarlığı hep aynı sabit gelirlinin yaptığı, sefasını ise finansal güç sahiplerinin sürdüğü o bildiğimiz “ortaya karışık Turkish ekonomi” tabağından ibaret kalmaya mahkûm.

Bizde yoksulluk, yoksunluk değildir; her şeyi isteyip hiçbir şeyi alamamaktır.