Tarih ABDnin Afganistandaki zulmünün 18inci yılı

ABD’nin Afganistan’daki zulmünün 18’inci yılı

11 Eylül saldırılarının ardından harekete geçen ABD, bundan tam 17 yıl önce 7 Ekim'de saldırının sorumlusu olarak gösterdiği Usame bin Ladin üzerinden Afganistan işgalini başlattı. ABD tarihinin en uzun savaşı olarak tarihe geçen işgal bugün hala sürerken binlerce sivil katledildi. Halihazırda yaklaşık 15 bin ABD askeri Afganistan topraklarında.

Yeni Şafak
15 Haziran'da ABD medyası Pentagon’un Afganistan'a 4 bin ek asker göndermeyi planladığını duyurmuştu.
15 Haziran'da ABD medyası Pentagon’un Afganistan'a 4 bin ek asker göndermeyi planladığını duyurmuştu.

Afganistan, büyük güçlerin çatışma alanı olmasının yanı sıra siyasi, ekonomik ve sosyal istikrarsızlıkla birlikte savaşla anılan bir ülke.

1979 Sovyet işgalinin toplumda bıraktığı yaralar henüz sarılıp iyileşmeden, 2001’de bu kez ABD’nin askeri müdahalesine maruz kalan Afganistan, uzun yıllardan beri işgalden dış müdahaleye, bir terör örgütünden diğerinin zulmüne savrulup duruyor.

Stratejik konumu yüzünden tarih boyunca yabancı ülkelerin istilasına uğrayan Afganistan, dünya tarihinde yabancı ülkeler için Hindistan'ın zenginliklerine ve Körfez'in sularına ulaşmanın bir yolu oldu. Bu nedenle Afgan halkları tarih boyunca istilalarla mücadele etti.

Ticaretin kesişim noktalarından birinde yer alan Afganistan, bu stratejik konumu nedeniyle İranlılar, Yunanlar, Araplar, Moğollar, İngilizler ve Sovyetler gibi çeşitli ulusların istilasına uğradı.

Bölünmüş bir etnik yapıya sahip Afganistan’da İslam dini farklı etnik kökenlileri bir araya getiren tutkal görevi görüyor. Ülkede aşiret hayatına dayalı sosyal hayat ve feodal yapı da istikrasızlıkların kaynağı durumunda.

Soğuk Savaş'ın kanlı çatışma alanı

Afganistan'ın tarihini değiştiren olaylardan biri de Sovyet işgali. Son dönemlerinde Sovyetler Birliği ile arasına mesafe koyan Başbakan Muhammed Davud Han 27 Nisan 1978'de darbeyle devrildi. Yerine gelen Nur Muhammed Taraki döneminde Kabil-Moskova hattında sıcak temas arttı. Eylül 1978’de doğan direniş hareketi, kısa sürede bir iç savaşa dönüştü.

14 Eylül 1979'da Taraki'nin öldürülmesiyle Hafizullah Emin iktidarı ele geçirdi. Bu gelişme üzerine bir süredir ülkeye asker yığan Sovyetler Birliği, 25 Aralık 1979'da Kabil'e girerek Afganistan'ı resmen işgal etti. Aynı yıl İran'da Şah rejimi yıkıldı ve yerine Ayetullah Humeyni geldi.

REKLAM

Sovyet işgali üzerine Afgan halkı, direnişe başladı. Büyük bir Afgan mülteci grubu Pakistan’a göçtü. Peşaver vadisi, kısa zamanda Afganlı mülteciler ile doldu. Daha sonra bu mülteci kamplarına iskan edilen Afgan kabileleri, çeşitli “Mücahit Grupları” oluşturdular.

  • Bu mücahitlere Afgan ordusundan kaçan subayların katılmasıyla Sovyet güçlerine karşı şiddetli bir direnişe başladı. 100 bin kişilik Afgan ordusundan 70 bini silahlarıyla birlikte mücahitler tarafına geçtiler. Ancak savaşın sonuçları korkunç oldu. BM İnsan Hakları Komisyonu’nun 20 Kasım 1985 tarihinde yayınladığı rapora göre, Ocak-Eylül 1985 arasında Sovyet ordusu, 32.755 kişiyi öldürdü. 1979-1984 yılları arasında Sovyet ordusu 8 bini ölü olmak üzere 25 bin kayıp verdi.

Sovyetler, 120 bin kişilik ordusunu 15 Mayıs 1988 ile 15 Şubat 1989 arasında Afganistan’dan çekti.

Aynı dönemde Sovyet maddi kaybı da 12 milyar doları bulmuştu. 1987’den sonra Sovyetler’in politikalarında bazı değişiklikler görüldü. Ülkesinde değişiklik politikalarını yürüten Gorbaçev, Afganistan’dan çekilmek için önce uygun zemin ve zaman aramaya başladı ve 8 Şubat 1988’de bir açıklama yaparak, Afganistan’dan çekileceğini ilan etti. Sovyetler ve Amerika arasında yapılan anlaşma, 14 Nisan 1988 tarihinde Cenevre’de imzalandı. Sovyetler, 120 bin kişilik ordusunu 15 Mayıs 1988 ile 15 Şubat 1989 arasında Afganistan’dan çekti.

11 Eylül saldırıları ve yine işgal

Dünya tarihinin önemli dönüm noktalarından 11 Eylül 2001 saldırılarıyla Afganistan için yeni bir dönem başladı. Kaçırılan iki yolcu uçağı New York'ta Dünya Ticaret Merkezi'nin ikiz kulelerine, bir uçak Washington'da Pentagon'a çarptı. Bir uçak da yolcularla hava korsanları arasındaki mücadeleden sonra Pensilvanya kırsalında düştü. Yaklaşık 3 bin kişi öldü.

ABD saldırıdan Afganistan'da üslenmiş El Kaide ve lideri Usame Bin Ladin'i sorumlu tuttu. Afganistan'ı yöneten Taliban'dan El Kaide üslerini kapatmasını ve liderlerini ABD'ye teslim etmesini istedi. Taliban reddetti.

7 Ekim 2001'de Amerikan ve İngiliz uçaklarının Taliban ve El Kaide hedeflerine hava saldırısıyla Afganistan'da yeni bir savaş başladı. Bu saldırıyla başlayan işgal 28 Aralık 2014'te sonlandı ve NATO 2015'te 'Kararlı Destek' adını verdiği, Afgan güvenlik güçlerini eğitme ve destekleme programını duyurdu. 8400'ten fazla ABD askeri, 5 bin NATO askeri ile birlikte ülkede bulunuyor.

REKLAM

15 Haziran'da ABD medyası Pentagon’un Afganistan'a 4 bin ek asker göndermeyi planladığını duyurmuştu.

Sivil katliamları

Afganistan, ‘küresel terör’ olgusunu ortaya çıkartan El-Kaide ve Taliban gibi oluşumların merkezi olarak anılıyor. Zorlu iklim koşulları ve coğrafi şartların belirlediği ekonomik yoksunluk, farklı etnik unsurlardan oluşan demografik ve sosyal yapının ürettiği siyasal istikrarsızlık, bitmeyen rekabet ve çatışma koşulları, Afganistan’ın tarihini ve bugününü belirleyen diğer sorun alanları.

Afganistan’da sadece son 10 yılda 41 bin kişi hayatını kaybetti. Kayıp rakamlarının yüzde 7,5'ini kadınlar, yüzde 17,9'unu ise çocuklar oluşturuyor.

Birleşmiş Milletler, 2018’in sadece ilk altı ayında 149 sivilin öldürüldüğünü 204’ünün yaralandığını, hava saldırılarında toplam 353 kişin öldürüldüğü, kurban sayısının yarısından fazlasının kadın ve çocuklardan oluştuğu açıklamıştı.

  • ABD yönetiminin Afganistan stratejisi
  • ABD tarihinin en uzun savaşını sürdürdüğü Afganistan, NATO’da en uzun süreli misyon yüklendiği ülke. Ancak gelinen noktada NATO’nun varlığı ve misyonu Afganistan’da iflas etmiş durumda. Afganistan’daki ISAF/RS, Amerikalı ve İngiliz komutanların yönlendirmesi doğrultusunda hareket ediyor. Bu nedenle ISAF/RS Karargahı’nda diğer Anglo-Sakson ülkeler de dahil edilerek ‘Beş Göz- Five Eyes’ tabir edilen ve istihbarat ve özel kuvvetler operasyonlarını tekelinde tutan bir oluşumdan söz ediliyor. Sonuç olarak Afgan Ordusu ve halkı, yıllardır hiç de iyi niyetli olmayan bu gözlerin oyuncağı ve yine dış güçlerin taşeronu Taliban ve DEAŞ gibi örgütlerin kurbanı oluyor. ABD'nin Afganistan'daki asker sayısı 2010'da 100 bin ile doruğa çıkmıştı. Bu en uzun savaşın maliyeti ABD’ye ayda 10 milyar dolar.

Obama: Askerleri çekeceğiz!

2011 yılında dönemin ABD Başkanı Barack Obama, Afganistan’daki Amerikan askerlerinin sayısını 2014 sonuna kadar büyük ölçüde azaltacak, 2016‘da da tamamen çekecek bir plan açıklamıştı. Ve Obama bu açıklamayı seçmenler Afganistan’daki cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turuna hazırlanırken yaptı. “Son on yıl içinde giderek artan borç ve zor ekonomik şartlar içinde bu savaşa 1 trilyon dolar harcadık” diyen Obama, “Amerika; şimdi ulus inşasına burada odaklanma zamanı” ifadelerini kullanmıştı.

Afganistan’daki Amerikan askerlerinin varlığının Afgan hükümetinin imzalayacağı güvenlik anlaşmasına bağlı olacağı iddia edilen açıklamada; “2015 başında Afganistan’ın çeşitli bölgelerinde 9 bin 800 kadar askerimiz, NATO ve diğer ortaklarımızla birlikte göreve devam edecek” detayına yer verilmişti. Ve geride kalacak Amerikan askerlerinin temel görevinin, Afgan askerlerini eğitmek ve danışma hizmeti vermek olacağı öne sürülmüştü.

Trump’ın başkanlığı çıkmaza sürükledi

Trump’ın görevi devralmasının getirdiği belirsizlik Afganistan için de endişe verici bir dönemin başlangıcı oldu. Ağustos 2017’de Başkan Trump, ABD yönetiminin Afganistan'da varlık göstermeye devam edeceğini ve Taliban'a karşı mücadeleye hız verileceğini, yanı sıra sahadaki koşulların bundan sonraki stratejilerini yönlendireceğini açıkladı.

REKLAM

Resmi rakamlara göre 2 bin askerin öldürüldüğü 20 bin askerin de yaralandığı Afganistan’da Ağustos 2018’deki güncel verilerde yaklaşık 15 bin askeri bulunduğu belirtiliyor.

Marshall Planı’ndan daha büyük bütçe

ABD, Talibanla mücadele ve ülkeyi yeniden inşa etmek için 840 milyar dolar harcadı. Ve bu rakam İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Avrupa'nın yeniden inşası için Marshall Planı çerçevesinde harcanan rakamdan daha fazla.

ABD hükümetinin 2010'da yayımladığı bir raporda, Afganların ortalama yaşam süresinin 63 olduğunun belirtildiğine dikkati çekilen haberde, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 2009'daki raporunda bu ülkede ortalama yaşam süresini 48 olarak verdiği, küçük yaştaki çocukların ölüm oranının yüksek olduğu vurgulanıyor.

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.