ABD ile İran arasında şekillenen mutabakat zaptı, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasından İran'a ait 25 milyar dolarlık dondurulmuş varlığın serbest bırakılmasına kadar kritik başlıklar içeriyor. Dünya imzaya kilitlenirken, Tahran taslağı incelemeyi sürdürüyor. Olası anlaşma İsrail'de endişeye sebep oldu.
ABD Başkanı Donald Trump, önceki gün ABD ile İran arasındaki çatışmayı sona erdirmeye yönelik bir anlaşmanın dün imzalanmasının planlandığını açıklamıştı. Trump, sosyal medyada yaptığı paylaşımda, anlaşma sağlandıktan sonra önemli bir deniz taşımacılığı güzergâhı olan Hürmüz Boğazı'nın "herkese açık" olacağını da öne sürmüştü. Ancak İran'ın yarı resmi Fars Haber Ajansı'nın, müzakere heyetine yakın bir kaynağa dayandırdığı haberinde, Tahran'ın mutabakat zaptına ilişkin henüz nihai bir sonuca ulaşmadığı ve incelemelerin sürdüğü aktarıldı. Haberde, değerlendirmelerin teknik, siyasi ve hukuki yönden devam ettiği, İran'ın mutabakat zaptına ilişkin kararını ulusal çıkarların korunması, kırmızı çizgilerin muhafaza edilmesi ve gerekli güvencelerin sağlanması çerçevesinde alacağı vurgulandı. Katar heyetinin arabuluculuk kapsamında Tahran'a gelerek üst düzey İranlı yetkililerle ABD ile yürütülen diplomatik süreci görüştüğü kaydedilmişti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran’ın mutabakat zaptı taslağını incelediğini açıkladı. Arakçi, anlaşmanın iki aşamadan oluştuğunu belirtti. Birinci aşama savaşı sona erdirmeye odaklanıyor ve nükleer dosya ile yaptırımlarla ilgili ayrıntılar gibi en kritik konuları 60 gün sürecek ikinci döneme bırakıyor.
TAHRAN'A 25 MİLYAR DOLAR
İngiliz medyasına konuşan üst düzey bir İranlı yetkili de, ABD ile hazırlanan mutabakat zaptı taslağı kapsamında İran, Hürmüz Boğazı'nı ticari gemilere yeniden açmayı, nükleer programını mevcut seviyede tutmayı ve nükleer silah edinmemeyi taahhüt ediyor. Buna karşılık ABD, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldıracak, yeni yaptırım uygulamayacak, İran'ın petrol satışlarına geçici muafiyet tanıyacak ve İran'a ait dondurulmuş varlıklardan 25 milyar doların serbest bırakılmasını sağlayacak.
TEL-AVİV'DE PANİK
İran ve ABD arasında anlaşmaya varılacağına dair haberler, İsrail medyasında tepkiye yol açtı. Bazı İsrailli gazeteciler ve köşe yazarları, Tahran'ı daha da güçlendireceğinden endişe ettikleri bu anlaşmadan duydukları hayal kırıklığını dile getirdi. Maariv gazetesinde yazan İsrailli köşe yazarı Ben Caspit, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun önemli savaşları kazandığını ancak İran'la olan daha geniş kapsamlı mücadeleyi kaybettiğini aktararak "Son yıllarda Hamas, Hizbullah ve İran'a karşı elde ettiğimiz askeri zaferlerden daha güçlü olan tek olay, hemen ardından onlara karşı yaşadığımız siyasi yenilgidir" diye yazdı. Ynet haber sitesi de benzer şekilde İsrailli yetkililerin görüşmelerin sonucu üzerindeki etkilerinin azlığından endişe duyduklarını bildirdi. Üst düzey bir İsrailli yetkili, durumun İsrail'i endişelendirdiğini belirterek anlaşmayı "kötü bir anlaşma" olarak nitelendirdi. Haaretz gazetesinde köşe yazarı Zvi Bar’el, İran’ın müzakere masasına güçlü bir konumdan geldiğini ve “Bölgesel ile küresel ekonomiyi etkileyen stratejik baskı araçlarıyla donanmış” olduğunu, bunun da ABD’yi tutarlı ve geniş bir strateji izlemek yerine doğaçlama yapmaya zorladığını savundu. Bar’el, İran’ın sadece hayatta kalma arayışının ötesine geçtiğini ve bir kez daha bölgesel bir güç olarak kendini gösterdiğini sözlerine ekledi. Eski İsrail Başbakanı ve ana muhalefet lideri Yair Lapid, ABD ile İran arasında şekillenen anlaşmayla İsrail'in savaş hedeflerinin hiçbirini gerçekleştiremeyeceğini öne sürdü.
İSRAİL YANLIŞ HESAP YAPTI
Öte yandan Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın, geçen yıl terör devleti İsrail tarafından başlatılan 12 günlük savaşın yıl dönümüne ilişkin paylaştığı mesajında, İran halkının ‘birlik ve dayanıklılığını’ överek çatışmayı ‘ulusal dayanışmanın bir sembolü’ olarak nitelendirdi ve savaş sırasında hayatını kaybedenleri andı. Pezeşkiyan, İsrail'in yanlış hesap yaptığını değerlendirerek “İran halkının gösterdiği birlik ve direniş, merhum lider Ali Hamaney ile silahlı kuvvetlerin hazırlığı sayesinde İsrail’in hedeflerine ulaşmasını engelledi ve ateşkesi kabul etmek zorunda bıraktı” ifadelerini kullandı.
Hamaney memleketinde defnedilecek
- ABD-İsrail saldırısında öldürülen İran'ın eski dini lideri Ali Hamaney'in cenaze töreni 4 Temmuz'da başkent Tahran'da başlayacak. Hamaney'in naaşının 9 Temmuz'da doğduğu şehir olan Meşhed'de toprağa verilmesi planlanıyor. Daha önce İranlı yetkililer, cenaze merasimlerinin Tahran, Kum ve Meşhed'de gerçekleştirileceğini açıklamıştı. Hamaney'in vasiyeti doğrultusunda Meşhed'deki İmam Rıza Türbesi'ne defnedilmesinin planlandığı belirtiliyor. Hamaney, İran'ı 37 yıldır dini lider olarak yönetti. İran yönetimi, cenaze törenleri için milyonlarca kişinin katılımını bekliyor. Törenler daha önce güvenlik ve organizasyon gerekçeleriyle birkaç kez ertelenmişti.
