Türkiye’nin farklı şehirlerinde bulunan tarihî camiler, İslam medeniyetinin Anadolu’daki yaklaşık 1400 yıllık izlerini gözler önüne seriyor. Kültür Envanteri verilerinden hazırlanan haritaya göre en eski camiler; Hz. Ömer, Emeviler, Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu, Artuklu, Danişmentli ve Osmanlı dönemlerine uzanıyor. İşte Türkiye topraklarındaki en eski camiler...
Kayıtlara göre, 636 tarihli Hatay Habib Neccar Camii ile 639 tarihli Diyarbakır Ulu Camii, Anadolu’nun en eski camileri arasında gösteriliyor. Şanlıurfa’daki Harran Ulu Camii ise 744 yılında Emeviler döneminde inşa edilen önemli yapılardan biri olarak öne çıkıyor.
Anadolu’nun Türk hâkimiyetine girmesinin ardından cami mimarisi daha geniş bir coğrafyaya yayıldı. Kars Ani Menüçihr Camii, Tokat Garipler Camii, İzmir Emir Çaka Bey Camii ve Van Ulu Camii, 11. yüzyıla tarihlenen yapılar arasında yer aldı. Selçuklu döneminde Konya, Ankara, Sivas, Kayseri ve Erzurum gibi şehirlerde çok sayıda ulu cami inşa edildi.
Osmanlı döneminde ise özellikle Marmara, Karadeniz ve Balkanlara yakın şehirlerde cami yapımının yoğunlaştığı görülüyor. Türkiye’deki tarihî camilerin yalnızca ibadet mekânı olmadığını; farklı devletlerin, beyliklerin ve medeniyetlerin Anadolu’da bıraktığı mimari mirası da temsil ettiğini ortaya koyuyor.
Not: Ayasofya gibi bazı yapılar başlangıçta farklı amaçlarla inşa edilmiş, daha sonraki dönemlerde camiye dönüştürülmüştür. Bu nedenle tarihler, yapının ilk inşa veya camiye çevrilme tarihini gösterebilir.
EN ESKİ CAMİLER HANGİ DÖNEMDE YAPILDI?
İstanbul – Ayasofya-i Kebir Camii: 537, camiye çevrilme tarihi 1453
Hatay – Habib Neccar Camii: 636
Diyarbakır Ulu Camii: 639
Şanlıurfa – Harran Ulu Camii: 744
Bartın – Fatih Camii: 9. yüzyıl, camiye çevrilme tarihi 1460
Erzincan – Erzincan Ulu Camii: 11. yüzyıl
Kars – Ani Menüçihr Camii: 1072
Tokat – Garipler Camii: 1074
İzmir – Emir Çaka Bey Camii: 1090
Van – Van Ulu Camii: 1100
Batman – Hasankeyf Ulu Camii: 1101
Amasya – Fethiye Camii: 1106
Marmara Bölgesi
Edirne – Yıldırım Bayezid Camii: 1399 — Osmanlı dönemi
Kırklareli – Hızır Bey Camii: 1383 — Osmanlı dönemi.
Tekirdağ – Cedid Ali Paşa Camii: 1370 — Osmanlı dönemi.
İstanbul – Ayasofya-i Kebir Camii: İlk yapı tarihi 537, camiye çevrilmesi 1453 — Osmanlı dönemi.
Çanakkale – Hüdavendigar Camii: 1359 — Osmanlı dönemi.
Balıkesir – Yıldırım Camii: 1388 — Osmanlı dönemi.
Bursa – Alaaddin Paşa Camii: 1326 — Osmanlı dönemi.
Yalova – Hersekzade Ahmet Paşa Camii: 1511 — Osmanlı dönemi.
Kocaeli – Orhan Camii: 1332 — Osmanlı dönemi.
Sakarya – Orhan Camii: 1323 — Osmanlı dönemi.
Düzce – Orhangazi Camii: 1323 — Osmanlı dönemi.
Bolu – Yıldırım Beyazıt Camii: 1382 — Osmanlı dönemi.
Bilecik – Kuyulu Mescit: 1276 — Osmanlı dönemi.
Ege ve Batı Anadolu
İzmir – Emir Çaka Bey Camii: 1090 — Çaka Beyliği dönemi.
Manisa – Manisa Ulu Camii: 1366 — Saruhanoğulları dönemi.
Aydın – Ahmet Gazi Camii: 1308 — Menteşeoğulları dönemi.
Muğla – Muğla Ulu Camii: 1344 — Menteşeoğulları dönemi.
Denizli – Denizli Ulu Camii: 1236 — Selçuklu dönemi.
Uşak – Kargıcı Camii: 1247 — Germiyanoğulları dönemi.
Kütahya – Hıdırlık Mescidi: 1243 — Selçuklu dönemi.
Afyonkarahisar – Afyonkarahisar Ulu Camii: 1272 — Selçuklu dönemi.
Eskişehir – Sivrihisar Ulu Camii: 1232 — Selçuklu dönemi.
Akdeniz Bölgesi
Antalya – Yivli Minare Camii: 1220 — Selçuklu dönemi.
Burdur – Burdur Ulu Camii: 1300 — Hamitoğulları dönemi.
Isparta – Hızır Bey Camii: 1383 — Hamitoğulları dönemi.
Mersin – Tarsus Eski Camii: 1415 — Ramazanoğulları dönemi.
Adana – Akça Mescit: 1409 — Ramazanoğulları dönemi.
Osmaniye – Kadirli Ala Camii: 1489 — Dulkadiroğulları dönemi.
Kahramanmaraş – Afşin Ashab-ı Kehf Camii: 1215 — Selçuklu dönemi.
Hatay – Habib Neccar Camii: 636 — Hz. Ömer dönemi.
İç Anadolu Bölgesi
Ankara – Sultan Alaaddin Camii: 1178 — Türkiye Selçuklu dönemi.
Konya – Alaaddin Camii: 1155 — Selçuklu dönemi.
Karaman – Aktekke Camii: 1370 — Karamanoğulları dönemi.
Aksaray – Aksaray Ulu Camii: 1408 — Karamanoğulları dönemi.
Nevşehir – Alaaddin Camii: 1202 — Selçuklu dönemi.
Niğde – Niğde Ulu Camii: 1223 — Selçuklu dönemi.
Kayseri – Kayseri Ulu Camii: 1135 — Danişmentliler dönemi.
Sivas – Sivas Ulu Camii: 1196 — Selçuklu dönemi.
Kırşehir – Alaaddin Kale Camii: 1230 — Türkiye Selçuklu dönemi.
Kırıkkale – Ballı Camii: 1121 —
Yozgat – Muşali Camii: 13. yüzyıl — Selçuklu dönemi.
Çankırı – Taş Mescit: 1235 — Türkiye Selçuklu dönemi.
Çorum – Muradi Rabi Ulu Camii: 1284 — Selçuklu dönemi.
Batı ve Orta Karadeniz
Zonguldak – Orhangazi Camii: 1320 — Osmanlı dönemi.
Bartın – Fatih Camii: Özgün yapı 9. yüzyıl, camiye çevrilmesi 1460 — Osmanlı dönemi.
Karabük – Köprülü Mehmet Paşa Camii: 1661 — Osmanlı dönemi.
Kastamonu – Atabey Gazi Camii: 1273 — Selçuklu dönemi.
Sinop – Alaaddin Camii: 1214 — Selçuklu dönemi.
Samsun – Göğceli Camii: 1206 — Selçuklu dönemi.
Amasya – Fethiye Camii: 1106 — Danişmentliler dönemi.
Tokat – Garipler Camii: 1074 — Danişmentliler dönemi.
Doğu Karadeniz
Ordu – Atik İbrahim Paşa Camii: 1770 — Osmanlı dönemi.
Giresun – Behramşah Camii: 12. yüzyıl — Mengücekler dönemi.
Trabzon – İç Kale Camii: 1470 — Osmanlı dönemi.
Gümüşhane – Süleymaniye Ulu Camii: 1514 — Osmanlı dönemi.
Bayburt – Bayburt Ulu Camii: 1282 — Selçuklu dönemi.
Rize – Gülbahar Hatun Camii: 1659 — Osmanlı dönemi.
Artvin – İskender Paşa Camii: 1551 — Osmanlı dönemi.
Kuzeydoğu ve Doğu Anadolu
Ardahan – Yanık Camii: 1701 — Osmanlı dönemi.
Kars – Ani Menüçihr Camii: 1072 — Büyük Selçuklu dönemi.
Iğdır – Ejder Kervansarayı Mescidi: 13. yüzyıl — Selçuklu dönemi.
Ağrı – Eski Bayezid Camii: 1684 — Osmanlı dönemi.
Erzurum – Erzurum Ulu Camii: 1179 — Saltuklular dönemi.
Erzincan – Erzincan Ulu Camii: 11. yüzyıl — Mengücekler dönemi.
Tunceli – Yelmaniye Camii: 1442 — Akkoyunlular dönemi.
Bingöl – Balaban Bey Camii: 1402 — Akkoyunlular dönemi.
Muş – Muş Ulu Camii: 1350 — Büyük Selçuklu dönemi.
Bitlis – Bitlis Ulu Camii: 1150 — Büyük Selçuklu dönemi.
Van – Van Ulu Camii: 1100 — Ahlatşahlar dönemi.
Hakkâri – Melik Esat Camii: 1600 — Osmanlı dönemi.
Elazığ – Harput Ulu Camii: 1156 — Artuklular dönemi.
Malatya – Battalgazi Ulu Camii: 1224 — Selçuklu dönemi.
Güneydoğu Anadolu
Diyarbakır – Diyarbakır Ulu Camii: 639 — Hz. Ömer dönemi.
Batman – Hasankeyf Ulu Camii: 1101 — Artuklular dönemi.
Mardin – Mardin Ulu Camii: 1172 — Artuklular dönemi.
Siirt – Siirt Ulu Camii: 1129 — Büyük Selçuklu dönemi.
Şırnak – Cizre Ulu Camii: 1160 — Zengiler dönemi.
Şanlıurfa – Harran Ulu Camii: 744 — Emeviler dönemi.
Gaziantep – Ömeriye Camii: 1210 — Memlükler dönemi.
Kilis – Kilis Ulu Camii: 1388 — Memlükler dönemi.
Adıyaman – Adıyaman Ulu Camii: 1506 — Dulkadiroğulları dönemi.
