İran ile ABD arasında bugün İslamabad’da yapılması planlanan ikinci tur müzakereler, karşılıklı adımlar nedeniyle belirsizliğe sürüklendi. İran, Hürmüz Boğazı’ndaki ABD ablukası kaldırılmadan müzakerelere katılmayacağını duyurdu. ABD ise ablukayı delmeye çalışan İran’a ait kargo gemisine ateş açarak müdahale etti. Arabulucu Pakistan, krizi aşmak için devrede.
ABD ve İran arasında iki haftalık ateşkesin ardından Pakistan’ın başkenti İslamabad’da bugün başlaması beklenen ikinci tur müzakereler tehlikeye girdi. ABD Başkanı Trump, ABC kanalına yaptığı açıklamada, İran ile barış anlaşması için “Olacak” diyerek “İran ateşkesi ciddi şekilde ihlal etti ancak yine de barış anlaşmasına varılabileceğini düşünüyorum” ifadelerini kullandı. Trump, ayrıca dün, kendi sosyal mecrası Truth üzerinden paylaştığı mesajında, Amerikan heyetinin Pakistan'a hareket ettiğini, bu akşam müzakereler için İslamabad’da olacaklarını açıkladı. “Çok adil ve makul bir teklif öneriyoruz, umarım kabul ederler” diyen Trump, İran'ın kabul etmemesi halinde, ülkedeki tüm enerji santrallerinin ve köprülerinin ABD tarafından yıkılacağını öne sürdü. Tahran ile Washington arasındaki ilk tur müzakerelerinde İran'ın uranyum zenginleştirme programı ve Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konularındaki anlaşmazlığın sürdüğü taraflardan gelen açıklamalarda öne çıkıyor.
TRUMP İRAN'I SUÇLADI, TAHRAN AMERİKA'YI
Trump dün Truth Social'da paylaştığı mesajda İran'ı Hürmüz'de ateş açmakla ve ateşkesi bozmakla itham ederek “Bu hiç hoş değildi” diye yazdı. Trump, paylaşımında şu ifadelere yer verdi: “İran yakın zamanda boğazı kapatacağını açıkladı, bu garip çünkü bizim ablukamız zaten boğazı kapatmıştı. Bilmeden bize yardım ediyorlar ve kapalı geçitle kaybedenler onlar, günde 500 milyon dolar! Boğazdan geçmeyen petrol gemilerine atıfta bulunan ABD Başkanı, petrol gemilerinin yükleme yapmak için ABD'ye geldiğini ve ABD'nin kazandığını söyledi.
İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) ise ABD'nin İran gemilerine uyguladığı abluka kaldırılana kadar boğazın kapalı kalacağını aktardı. DMO, gemilerin ve sahiplerinin Devrim Muhafızları'nın açıklamalarını takip etmeleri gerektiğini, ABD Başkanı Trump'ın açıklamalarının "geçerliliğinin olmadığını" kaydetti.
İRAN: İLERLEME VAR AMA KATILMAYACAĞIZ
İran'ın baş müzakerecisi ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf da ABD ile müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini söyledi ama aralarında hâlâ bir “mesafenin” olduğunu dile getirdi. Galibaf, Hürmüz Boğazı'ndaki duruma ilişkin yaptığı açıklamada, “Hürmüz Boğazı'ndan biz geçemiyorsak başkalarının da geçmesinin imkanı yoktur” dedi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Trump'ın İran'ı nükleer haklarından mahrum bırakmasının hiçbir gerekçesi olmadığını vurgulayarak "Trump, İran'ın nükleer haklarını kullanamayacağını söylüyor ama hangi suçtan dolayı olduğunu belirtmiyor. O kim ki bir ulusu haklarından mahrum ediyor?" değerlendirmesini yaptı.
Akşam saatlerinde ise yarı resmi Tasnim Haber Ajansı, İranlı bir yetkiliye dayandırarak İran'ın, deniz ablukasının devam etmesi halinde müzakerelere katılmayacağını yazdı. Haberde, ABD ile mesaj alışverişinin devam ettiği ancak Hürmüz Boğazı’nda devam eden ablukadan dolayı İran’ın Pakistan’a müzakere heyeti göndermesi hususunda henüz karar almadığı belirtildi.
HÜRMÜZ'DE BİLEK GÜREŞİ
Açıklamalar sonrası Hürmüz Boğazı'nda kelimenin tam anlamıyla bilek güreşi yaşandı. Tasnim haber ajansı, İran Silahlı Kuvvetleri'nin Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan iki tankeri uyarıda bulunduktan sonra geri çevirdiğini duyurdu. Botsvana ve Angola bandıralı olduğu belirtilen gemilerin geçişini "izinsiz" olarak nitelendirilen İran'ın uyarısının ardından gemilerin rota değiştirdiği belirtildi. Tasnim ayrıca İran'ın kuzeybatısında, aralarında iki yabancı uyruklu kişinin de bulunduğu kişileri casuslukla itham ederek tutukladığını açıkladı. Uyrukları açıklanmayan yabancıların Starlink gibi uydu ekipmanları ithal etmekle suçlandığı bildirildi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de ABD'nin İran limanlarına ve sahillerine uyguladığı ablukayı ateşkes ihlali olarak değerlendirdi. Bekayi, X paylaşımında ablukayı “kanunsuzca ve suç” olarak nitelendirdi.
Hürmüz'de bir müdahale de Amerikan tarafından geldi. Trump, ABD donanmasının ablukasını aşmaya çalışan İran’a ait bir kargo gemisine ateş açarak müdahalede bulunduklarını bildirdi. İran bayraklı Touska adlı kargo gemisinin ABD’nin deniz ablukasını aşmaya çalıştığını kaydeden Trump, ABD Donanması'na ait güdümlü füze destroyeri USS Spruance’nin Umman Körfezi'nde Touska’nın durması için uyarıda bulunduğunu belirtti. Trump, “İranlı mürettebat dinlemeyi reddetti, bu yüzden donanma gemimiz makine dairesinde bir delik açarak onları durdurdu. Şu anda gemi ABD Deniz Piyadelerinin gözetiminde” diye yazdı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) açıklamasında da "Abluka, İran’ın deniz yoluyla gerçekleştirdiği tüm ticareti tamamen durdurmuş durumda" denildi.
ŞERİF, PEZEŞKİYAN'I ARADI
Gelişmeler üzerine Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile 45 dakika telefonda görüştü. Şerif, Tahran'ın ikinci tura heyet göndermeyeceği yönündeki haberler sonrası İran Cumhurbaşkanını arayarak İran'ın müzakerelerin ilk turundaki tutumunu övdü.
TRUMP'TAN İSRAIL'E BÜYÜK ÖVGÜ
ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social üzerinden İsrail'e destek mesajı paylaştı. Trump, mesajında, “İnsanlar İsrail'i sevsin ya da sevmesin, İsrail, ABD'nin büyük bir müttefiki olduğunu kanıtlamıştır. Cesur, gözü pek, sadık ve zekidirler ve çatışma ve stres anında gerçek yüzlerini gösteren diğerlerinin aksine, İsrail çok çalışır ve nasıl kazanacağını bilir!” ifadelerini kullandı.
HÜRMÜZ’ÜN YENİDEN KAPANMA SEBEBİ URANYUM
ABD-İran arasındaki bir anlaşmanın sağlanıp sağlanmayacağı tartışması sürerken ABD merkezli haber sitesi Axios, ABD Başkanı Donald Trump’ın dün sabah Beyaz Saray’daki durum odasında Hürmüz Boğazı çevresindeki krizi ve İran ile müzakereleri görüşmek üzere toplantı düzenlediğini öne sürdü. İki ABD’li yetkiliye dayandırılan haberde üst düzey bir ABD’li yetkilinin, müzakerelerde kısa süre içinde bir ilerleme sağlanmazsa savaşın gelecek günlerde yeniden başlayabileceğini söylediği iddia edildi. Ayrıca müzakerelere yakın ABD’li kaynaklar, Hürmüz Boğazı’ndaki son gelişmelere ilişkin açıklamada bulundu. Kaynaklar, İran’ın ABD ile yürürlükteki ateşkes sona erene kadar boğazı açık tutma kararından geri adım atmasının, tarafların İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve stokları konusunda uzlaşamamasından kaynaklandığını belirtti.
