İran’ın son bombardıman öncesinde nükleer müzakere merkezini İstanbul’dan Umman’a taşıması, Ankara’nın savaşı önleme amaçlı geliştirdiği stratejik hamlelerin Tahran tarafından karşılıksız bırakıldığını ortaya çıkardı.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve ekibi, bölgeyi ateşe atacak İsrail-ABD saldırılarını engellemek için kapsamlı bir çözüm dosyası hazırladı. 20 gün süren yoğun diplomasi trafiğinde; nükleer müzakereler, rejim reformları, Hürmüz Boğazı ve enerji güvenliği gibi kritik başlıklar ele alındı. Ancak Türkiye’nin bu barışçıl çabaları, Rusya ve Çin’in yönlendirmesiyle reddedildi.
Ankara-Tahran hattındaki görüşmelerin merkezinde, mevcut Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan öncülüğünde bir geçiş koalisyonu oluşturma teklifi vardı. Eski Cumhurbaşkanlığı Kurul Üyesi Prof. Dr. Aygül Attar’ın aktardığına göre Türkiye, İsrail’in İran’ı tamamen çökertme ve etnik kaos üzerinden bölgeyi yağmalama planını erkenden deşifre etti.
Türkiye Gazetesi'nin haberine göre Ankara, Trump yönetiminin sınırlı kazanımlarla ikna edilebileceğini görerek Tahran’a bir çıkış yolu sundu. Ancak İran yönetimi, Pezeşkiyan’lı geçiş süreci önerisine Ruhani ve Musavi seçenekleriyle cevap vererek bu tarihi fırsatı ıskaladı.
Sürecin İstanbul’dan Umman’a taşınmasında Rusya ve Çin’in tazyiki belirleyici oldu. Analizlere göre Çin, ABD’nin İran’da uzun yıllar oyalanmasını ve bölgenin bir “Amerikan bataklığına” dönüşmesini istiyor. Rusya ise Ukrayna savaşının intikamını İran coğrafyası üzerinden almayı hedefliyor. Küresel aktörlerin bu hesapları, Ankara’nın bölgesel istikrarı ve tarihi mirası koruma amacını saf dışı bıraktı. Başkent kulislerinde konuşulan en çarpıcı değerlendirme ise Tahran’ın tavrının 2011’deki Beşşar Esad süreciyle olan benzerliği. Kaynaklar, Tahran yönetiminin tıpkı Esad gibi reforma ve uzlaşıya kapılarını kapatarak benzer bir yıkım ve kaos dolu akıbeti seçtiğini vurguluyor. Türk devlet aklının öngördüğü yıkım senaryosu, İran’daki müesses nizamın stratejik körlüğü nedeniyle bugün gerçeğe dönüşmüş durumda.
