ABD, İsrail ve İran hattında tırmanan sıcak çatışmaların 26'ncı gününde, İran cephesinden Washington yönetiminin 15 maddelik teklif girişimlerine karşı sert bir yanıt geldi. Körfez ülkelerine ve İsrail'e yönelik misilleme saldırılarını yoğun bir şekilde sürdüren Tahran, ABD Başkanı Donald Trump tarafından sunulan 15 maddelik ateşkes teklifini "aşırı" bularak reddettiğini duyurdu.
İran medyasına yansıyan resmi olmayan açıklamalarda, ülkenin savunma politikasından taviz verilmeyeceğinin altı çizilerek net bir rest çekildi. Tahran yönetimi, savaşın gidişatını ve ne zaman sona ereceğini ABD Başkanı Trump'ın değil, bizzat kendilerinin belirleyeceğini vurguladı. Basında geniş yankı bulan haberlerde, İran'ın öne sürdüğü bölgesel talepler tam anlamıyla karşılanana dek askeri operasyonların ve çatışma halinin kararlılıkla sürdürüleceği ifade edildi.
Masaya oturmanın ilk şartı saldırı ve suikastların durması
İsrail'in Kanal 12 televizyonunun daha önce servis ettiği haberlere göre ABD yönetimi, geçici bir ateşkes süresi boyunca söz konusu 15 maddelik kapsamlı anlaşmayı taraflarla müzakere etmeyi planlıyordu.
Ancak İranlı üst düzey bir yetkili, herhangi bir diplomatik çözümün veya savaşın sona ermesinin öncelikli şartı olarak mevcut saldırıların ve suikastların derhal durdurulmasını gösterdi. Tahran'ın bu hamlesi, sahada silahlar susmadan masa başında kapsamlı bir anlaşmanın müzakere edilmesine kapıları kapatmış oldu.
ABD ve İsrail medyası, ABD'nin İran'a savaşı sona erdirmek için 15 maddelik bir plan gönderdiğini bildirdi. Haberlerde, planın büyük ölçüde Trump yönetiminin Tahran'dan talep ettiği şartlara dayandığı bilgisi paylaşıldı. Haberlere göre, ABD'nin İran savaşını sona erdirmek için öne sürdüğü şartlar arasında, Tahran yönetiminin üç ana nükleer tesisini sökmesi, her türlü zenginleştirme faaliyetine son vermesi, balistik füze çalışmalarını askıya alması, vekil güçlere verdiği desteği sonlandırması ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden trafiğe açması yer alıyor. Buna karşılık olarak ise İran'ın nükleer programıyla bağlantılı olarak uygulanan yaptırımların kaldırılması ve İran'ın denetimi altında tutulacak sivil nükleer programa destek sağlanması planlanıyor. Detaylar hakkında bilgi sahibi olan kaynaklar, ABD Başkanı Trump'ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner'in bir aylık ateşkes ilan edilmesini ve bu süre zarfında 15 maddelik bir anlaşmanın müzakere edilmesini içeren bir mekanizma oluşturduğunu aktardı.
Planda nükleer kapasite ve yaptırımlara ilişkin maddeler yer aldı
ABD ve İsrail basını, Trump'ın İran savaşını sona erdirmek için İran'a gönderdiği plandaki 15 şartın 14'ünü yayınladı. Haberlere göre; planda, "İran mevcut nükleer kapasitelerini sökecek. İran asla nükleer silah edinmeye çalışmayacağını taahhüt edecek. İran topraklarında uranyum zenginleştirme faaliyeti gerçekleştirilmeyecek. İran'ın yaklaşık 450 kilogram civarında yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunu anlaşılacak bir takvim çerçevesinde Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (UAEA) devredecek. Natanz, İsfahan ve Fordow Nükleer Tesisleri, ortadan kaldırılacak. UAEA'ya İran'da tam erişim ve denetim yetkisi verilecek ve şeffaflık sağlanacak. İran, bölgede vekil güç inşa ve kullanımına yönelik yaklaşımından vazgeçecek. İran, bölgedeki vekillerini fonlama, yönlendirme ve silahlandırma faaliyetlerinden vazgeçecek. Hürmüz Boğazı, bir deniz koridoru olarak açık ve işlevsel kalacak. İran'ın füze programı, hem menzil hem de nicelik açısından sonraki aşamalarda belirlenecek belirli eşiklerle sınırlandırılacak. Füzelerin gelecekte her türlü kullanımı, kendini savunma ile sınırlandırılacak. İran, uluslararası toplum tarafından uygulanan tüm yaptırımların tamamen kaldırılmasından istifade edecek. ABD, Buşehr nükleer santralinde elektrik üretimi de dahil olmak üzere İran'ın sivil nükleer programını geliştirmesine yardımcı olacak. İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde yaptırımların otomatik olarak devreye girmesine imkan sağlayan "snapback" mekanizması kaldırılacak" maddeleri yer aldı.
İran, Trump'ı yalanlamıştı
ABD Başkanı Donald Trump, İran'daki kilit isimlerle yapılan görüşmelerde muhtemel bir anlaşma için 15 madde üzerinde uzlaşmaya varıldığını açıklamış, İran'ın asla nükleer silah sahibi olmama şartını kabul ettiğini söylemişti. İran Dışişleri Bakanlığı ve İran ordusu ise iki ülke arasında görüşme olduğu ve 15 maddelik planın ele alındığı iddialarını reddetmişti. İran Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı Hatemul Enbiya Merkez Karargahı Sözcüsü İbrahim Zülfikari, "Başarısızlığınızı bir anlaşma olarak sunmaya çalışmayın. Bizim gibiler, sizin gibilerle asla uzlaşamaz. Ne şimdi ne de sonra" açıklamasını yapmıştı.
İsrail basını, ABD ve İran'ın hızlı bir anlaşmaya ulaşma senaryosuna dikkat çekmişti
İsrail basını, ABD ve İran'ın hızlı ve şartların muğlak olduğu bir anlaşmaya ulaşma senaryosunun İsrail liderlerinin uykusunu kaçırdığını iddia etmişti. Haberlerde, şartlar ayrıntılı bir şekilde netleşmeden savaşın sona ermesinin İran'ın fiilen üstün çıkması riski oluşturduğu ifade edilmişti.
