ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile varılan kritik anlaşmanın 14 Haziran Pazar günü imzalanacağını ve Hürmüz Boğazı'nın derhal uluslararası ticarete açılacağını duyurması, Orta Doğu'da diplomatik hareketliliği ve tansiyonu eşzamanlı olarak zirveye taşıdı. Washington cephesinden gelen bu açıklama Tahran sokaklarında ise tepki protestolarını beraberinde getirdi. İran medyasının bir kaynağa dayandırdığı haberde, Tahran yönetiminin ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşı sona erdirmeye yönelik çerçeve anlaşma konusunda henüz nihai bir karar almadığı belirtildi.
İran'ın, ABD ile imzalanması muhtemel mutabakat zaptına ilişkin teknik, siyasi ve hukuki incelemelerini sürdürdüğü ve henüz nihai kararın verilmediği belirtildi.
İranlı yetkili: Hürmüz açılacak abluka kalkacak
İngiliz basınına konuşan İranlı yetkili; Tahran, ABD ile varılan mutabakat zaptında nükleer silah üretmeyeceğini ve edinmeyeceğini kabul etti.
Aynı zamanda Hürmüz Boğazı’nın açılacağı ve ablukanın kalkacağı bilgisi de geldi.
Tahran karar vermedi
İran'ın yarı resmi Fars Haber Ajansının, müzakere heyetine yakın bir kaynağa dayandırdığı haberinde, Tahran'ın mutabakat zaptına ilişkin henüz nihai bir sonuca ulaşmadığı ve incelemelerin sürdüğü ifade edildi.
Haberde, değerlendirmelerin teknik, siyasi ve hukuki yönden devam ettiği, İran'ın mutabakat zaptına ilişkin kararını ulusal çıkarların korunması, kırmızı çizgilerin muhafaza edilmesi ve gerekli güvencelerin sağlanması çerçevesinde alacağı vurgulandı.
Katar heyetinin arabuluculuk kapsamında Tahran'a gelerek üst düzey İranlı yetkililerle ABD ile yürütülen diplomatik süreci görüştüğü belirtilmişti.
İsrail'den Lübnan'a peş peşe saldırılar
İsrail ordusu, 17 Nisan'da yürürlüğe giren ve 17 Mayıs itibarıyla 45 gün uzatılan ateşkese rağmen Lübnan'ın güneyine yönelik saldırılarını sürdürüyor.
Lübnan resmi ajansı NNA'nın haberine göre, sabah saatlerinden itibaren güneydeki Deyr Kanun en-Nehr, Furun, Haddasa, Haris, Mecdel Zun, Mansuri, Abbasiyye ve Kalile beldeleri İsrail'in hava saldırılarına maruz kaldı.
İsrail topçu birlikleri de Sarifa, Mansuri, Mecdel Zun, Buyut Siyad ve Katrani beldelerini hedef aldı. Zehrani bölgesinde Musaylih yolu üzerinde bir araca düzenlenen İHA saldırısında 1 kişi hayatını kaybetti. Deyr Kanun en-Nehr'deki saldırıda ise 3 kişi yaralandı.
İran'da anlaşma karşıtı gösteriler düzenlendi
Suudi Arabistan merkezli Al Hadath'ın haberine göre, Tahran'da göstericilerin ABD ile varılan anlaşmaya karşı sokağa indi. Anlaşma metninin İran'ın zararına olduğunu savunan eylemciler, İran'ın dini lideri Müctrba Hamaney'in belirlediği kırmızı çizgilerin açıklanan mutabakatta yer almadığını kaydetti. Protestocular, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin istifasını istedi. Kalabalığın anlaşmaya onay verenlere yönelik tehdit içerikli sloganlar attığı belirtildi.
Katar heyeti Tahran'da
Katarlı bir heyet, ABD ve İran arasındaki anlaşmanın nihai metne dökülmesine yardımcı olmak amacıyla bu sabah Tahran’a gitti.
Konuya yakın bir kaynağın aktardığı bilgilere göre, Katar heyeti başkent Tahran’da İranlı yetkililerle bir araya geldi. Görüşme, İran’ın yarı resmi Tasnim Haber Ajansı tarafından da doğrulandı.
Edinilen bilgilere göre, İranlı ve Katarlı yetkililer hafta başında da Tahran’da bir araya gelmiş ve bu görüşmede İran tarafı, hazırladığı taslak metni arabulucular vasıtasıyla iletmişti.
Neden dijital imza?
Sürece aşina yetkililer, mutabakat zaptının dijital ortamda imzalanması planının, anlaşmayı hızla güvence altına almak ve son dakika çıkabilecek pürüzleri engellemek amacıyla son 24 saat içinde olgunlaştığını belirtiyor.
Trump, geçtiğimiz hafta imza töreninin Avrupa’da yüz yüze yapılmasını ve ABD’yi Başkan Yardımcısı JD Vance’in temsil etmesini beklediğini söylese de bu planlar uygulamaya konulamadı.
Güvenlik ve yönetimde süreklilik protokolleri gereği başkan ve yardımcısının aynı anda yurt dışına seyahat edememesi ve Trump’ın pazartesi sabahı Fransa’daki G7 Zirvesi’ne katılacak olması takvimi sıkıştırdı. Vance’in Avrupa’daki bir imza törenine yetiştirilmesinin lojistik zorlukları nedeniyle elektronik imza formülü masaya geldi. Arabulucular, metin imzasız kaldığı sürece sürecin sabote edilmesi veya tarafların geri adım atması riskinin arttığını vurguluyor.
Şu an için Washington ve Tahran, İran’a yönelik ekonomik yaptırımların ne ölçüde esnetileceği dahil olmak üzere anlaşma içeriğine dair farklı tablolar çiziyor. Bu durumun sadece iç kamuoyuna yönelik söylem farklılıklarından mı ibaret olduğu, yoksa anlaşmayı çökertebilecek derin bir krizi mi yansıttığı henüz netlik kazanmadı.
Gözler İran'dan gelecek açıklamada
İran, mutabakat zaptına ilişkin nihai kararını henüz açıklamadı. Tahran yönetiminden gelen değerlendirmeler, anlaşmaya giden yolun her zamankinden daha yakın olduğunu ortaya koyarken, İranlı yetkililer mutabakatın imzalanmasına yönelik son kararın henüz verilmediğini belirtti. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin, İran tarafının mutabakat zaptı taslağını incelediğini açıklamasının üzerinden 24 saat geçti.
Arakçi, sürecin iki aşamadan oluştuğunu belirterek ilk aşamanın savaşın sona erdirilmesine odaklandığını, nükleer dosya ve yaptırımlarla ilgili ayrıntılar gibi kritik başlıkların ise 60 gün sürecek ikinci dönemde ele alınacağını ifade etmişti. İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi içinde anlaşmayı destekleyenler ve karşı çıkanlar bulunduğunu aktaran Arakçi, nihai kararın kolektif şekilde alınacağını söylemişti. Mutabakat zaptının uzaktan imzalanabileceğini de dile getiren Arakçi, mevcut önceliğin Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların sona erdirilmesi olduğunu vurgulamıştı. Arakçi, Lübnan'ın süreç dışında bırakılmayacağını kaydetmişti.
Trump ‘bugün’ dedi, Tahran ise takvimi doğrulamadı
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılan mutabakatın bugün imzalanacağını ilan etti. Ancak Tahran bu tarihe yönelik bir taahhütte bulunmadı. İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklamada, "Mutabakat zaptı henüz nihai hale getirilmemiştir" denilerek Trump’ın takvimi doğrulanmadı.
ABD'li bir yetkili, mutabakat zaptının imzalanması halinde taraflar arasında 60 günlük yeni bir müzakere sürecinin başlayacağını ifade etti.
Trump son duyurusunda "İran ile mutabakat anlaşması Pazar günü imzalanması bekleniyor" ifadelerini kullanmış, imzalardan sonra Hürmüz Boğazı'nın "herkese açık olacağını" belirtmişti.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise cumartesi günü erken saatlerde yaptığı açıklamada, imza tarihinin henüz kesinleşmediğini belirterek, "Yarın olmayacak" dedi. Ancak Bekayi, "Önümüzdeki günlerde bu ihtimalin gerçekleşmesi göz ardı edilemez" diyerek açık kapı bıraktı.
ABD'nin İran ile ilişkisinin önceki yönetimlerden "çok daha farklı ve daha iyi" olduğunu savunan Trump, İran'ın dondurulan paraları konusunda da herhangi bir "el değiştirme" olmayacağını kaydetti.
Trump, İran'daki zenginleştirilmiş uranyumun da "her şey sakinleştiğinde" ve "uygun bir zamanda" İran veya ABD’de imha edileceğini belirterek, "İran ve tüm Orta Doğu ile uzun yıllar birlikte çalışmayı dört gözle bekliyoruz." değerlendirmesinde bulundu.
Sürecin hızlı, kolay ve sorunsuz bir şekilde ilerlemesini umduğunu aktaran Trump, "Eğer ilerlemezse, umarım bir daha asla kullanılmayacak nihai bir alternatifimiz var." ifadelerini kullandı.
