Ömer Lekesiz Yazıları – Ömer Lekesiz Kimdir?

09.05.2026, Cumartesi
06:44

Ömer Lekesiz

2002 yazı listeleniyor

Maktul Sühreverdî tefekküründe sanatın işrâkı

09 مايو 2026, السبت

Sühreverdî’ye göre insanın şuuru, karanlık bir cismin özelliği değil, nuranî bir hakikattir Bu nedenle hakiki benliği de bedensel organlardan ibaret değildir yani kalp, beyin, el, göz vb. organları, insanın kendini doğrudan bilmesini açıklayamaz. Çünkü insan bu organlardan habersiz olsa bile kendi varlığından haberdardır. Demek ki benlik de cisimsel bir şey değil; kendi kendisine açık olan mücerret bir nurdur ve son tahlilde Sühreverdî’nin işrâk felsefesinde idrak ile nur arasındaki bağ burada kurulur:

Sühreverdî’ye göre nûr estetiği

07 مايو 2026, الخميس

Şemseddin Şehrezûrî, Hikmetü’l-İşrak Şerhi’nde mutluluğun da bağlı olduğu gerçek ilimleri “ zevkî-keşfî ilimler ve bahsî-nazarî ilimler” olarak ikiye ayırır. Birincisi, anlamların ve soyut varlıkların doğrudan temaşasına dayanır; bu temaşa aklî kıyaslar ya da tanımlar yoluyla değil, işrâkî bir tarzda, ardı ardına zuhur eden nurlar sayesinde gerçekleşir. Bu nurlar nefsi bedenden çekip çıkarır; nefs kendi hakikatini soyut bir varlık olarak müşahede eder ve ilâhî inayetle daha yüksek mertebelerdeki

İmam Gazzâlî’ye göre nûr estetiği, ışık, idrak ve görme terbiyesi

05 مايو 2026, الثلاثاء

İmam Gazzâlî’nin (r.h.) Mişkâtü’l-Envâr’da (Varlık – Bilgi – Hakikat, trc.: Mahmut Kaya, Klasik, İstanbul 2016) kurduğu nur anlayışı, yalnızca ışığın mahiyetini açıklamakla kalmaz; İslâm tasavvurunda varlık, idrak, kozmoloji ve sanat arasındaki derin ilişkiyi de görünür kılar. İmam Gazzâlî için nur, önce görünen ve gösteren şeydir fakat hakikati bundan ibaret değildir. Nur, eşyayı açığa çıkaran, gözü görür kılan, aklı uyandıran ve nihayet varlığı Allah’a nispetle anlamlandıran temel ilkedir. Nurun

İbnü’l-Heysem’e göre ‘Nûr Estetiği’

02 مايو 2026, السبت

Mühendis olduğu söylese de İbnü’l-Heysem, ilimlerin ilk tasnif zemini olması bakımından felsefeye (metafiziğe) birinci derecede tâbidir. Bu nedenle, nûru/ışığı bir mühendis bakış açısıyla incelerken “mücerred nûr” ile “arazî nûr”, yani nûr / ışık / ziya / şu‘a‘… vb. ayrımlarda İslâm metafiziğinin içinde durur. Buna göre ışık, İbnü’l-Heysem’de yalnızca bir fizik hadisesi değildir; görünür olanın kaderidir. O, nesneleri aydınlatan bir şey olmaktan önce, onları görünür kılan, birbirine bağlayan ve

Sanatı kuran ve yöneten ilk esas: Işık

30 أبريل 2026, الخميس

Sadece retinal görmenin değil; duyularla, idrakî güçlerle ve anlayışlarla “görme”nin temeli nûrdur/ışıktır. Böylece göz —kamera olarak— ışıkla görmenin ilk unsuru olduğu kadar, diğer duyular da kendi hakikatlerince birer görme unsurudur. Öte yandan idrakî güçlerden akıl, tefekkür, sezgi, basiret… de aydınlanma esasında birer içgörü olarak yine ışıkla birlikte düşünülür. Dolayısıyla ışık, görmenin imkânı; görünürlüğün şartıdır ve bu manada o, idrakin eşiğidir. Yani sadece nesneyi açığa çıkarmaz;

Filozoflar ve edebiyatçılar

28 أبريل 2026, الثلاثاء

Tarih, yalnızca olayların değil, aynı zamanda düşünme (felsefe) ve anlatma (edebiyat) biçimlerinin de tarihidir. Bu tarih boyunca hakikat, iki ana dilde dile gelmiştir: felsefenin kavramsal dili ve edebiyatın tecrübe dili. Filozof, varlığı ve insanı düşüncenin iskeleti içinde kurarken; şair ve romancı, aynı hakikati yaşanmış hâliyle görünür kılar. Bu yüzden aynı çağda yaşayan büyük filozoflar ile büyük edebiyatçılar arasında çoğu zaman doğrudan bir etkileşim olmasa bile, derin bir zihniyet akrabalığı bulunur.

An’dan önce zaman’dan sonra…

25 أبريل 2026, السبت

Önceki birkaç yazımda “İnsan nedir?” sorusu ekseninde, idrakin ve güçlerinin varlık mertebelerini, İslamî tasavvur planı içinde edebiyatla irtibatlandırarak ele almaya çalışmıştım. Bu bahsi, son bir “felsefî hikâye” denemesiyle kapatmak istiyorum. Üstelik Yalçın Koç’un “Zihin ve Nazariyat” adlı kıymetli eserindeki, “2. Zihn’in Nazariyat’a Mahsus Esasları” başlıklı -anlaşılması güç fakat kurucu mahiyetteki- ilk cümlelerinden hareketle… (Bkz.: Zihin ve Nazariyat - Zihn’in Kaynağı ve Esasları Üzerine

Ebû Zerr meşrep bir âlim daha geçti bu dünyadan

23 أبريل 2026, الخميس

Öğrencileri ve sohbet halkasının müdavimleri onu Molla Raşid olarak tesmiye ederlerdi. Yazı başlığımda tercih ettiğim ifadeyle, Ebû Zerr meşrep bir âlimdi. 18 Nisan 2026 tarihinde, zühd üzere sürdürdüğü dünya mühletini ikmal ederek, yine aynı hâl üzere, yani sade, sessiz ve iz bırakmaktan ziyade iz silerek öteye intikal etti. Bu hâl, onun özgeçmişine dair veriler için de geçerliydi. Kimdi; hangi aileye mensuptu; ismi ailesi tarafından mı verilmişti, yoksa bir mahlas, unvan, lakap ya da nisbe miydi;

‘Çizginin Boşluğu’ndan bakan kim

21 أبريل 2026, الثلاثاء

İlk kitabı Mithat Şen ve Beden Yazısı ’nı Şebüsterî ’nin “Hakikatin hâlleri mecazî olmaz” sözüyle açan Zeynep Sayın, Pavel Florenski ’den tercüme edilen Tersten Perspektif ’teki kapsamlı incelemesini de sayarsak, 2024’ün son ayında yedinci kitabı Çizginin Boşluğu ’nu yayımladı. Bir önceki kitabı Ölüm Terbiyesi ’ni Sezai Karakoç’un “Değişe değişe bozulmuş ölüm bile / … / Ölüm bir grev gibi kaplamış ülkemizi” dizeleriyle açan Sayın, orada ölüm imgesi üzerinden metafiziğe yaslanırken aynı zamanda ona

Çizginin ustası Hasan Aycın’ı konuşmak…

18 أبريل 2026, السبت

Hasan Aycın ’ın çizgileri, ilk bakışta bir görüntü, biraz dikkatle bir anlatı, derinleşildiğinde ise bir düşünce sistemi olarak açılır. Bu yönüyle onun çizgisi yalnızca estetik bir üretim değil; semboller üzerinden kurulan bir tefekkür alanıdır. Nitekim sadece -fakirin ‘Medeniyet Gülü’ adını verdiği- Sezai Karakoç’a adanmış çizgisi incelendiğinde bile, farklı zamanlara, kıssalara ve metafizik katmanlara ait unsurları tek kompozisyonda toplayarak insanlık tarihini tevhid ekseninde yeniden kuran bir