Prof. Dr. Ali Erbaş / Onsekizinci Diyanet İşleri Başkanı
“Allah’ın ve sizin düşmanlarınızı ve onların gerisinde olup sizin bilmediğiniz, ama Allah’ın bildiklerini korkutup caydırmak üzere, onlara karşı elinizden geldiği kadar güç ve savaş atları hazırlayın. Allah yolunda harcadığınız her şeyin karşılığı, zerrece haksızlığa uğratılmadan size tastamam ödenecektir”.
İslam siyaset düşüncesinde devletin bekası, adaletin tesisi ve dış tehditlere karşı caydırıcılığın sağlanması, stratejik bir zorunluluk olarak ele alınır. Bu stratejinin temel dayanağı olan Enfal Suresi’nin 60. ayeti, sadece askerî bir hazırlığı değil; teknolojik üstünlüğü, istihbarat derinliğini ve topyekûn bir devlet kapasitesini işaret eden “kuvvet” kavramını merkeze alır.
KUVVET KAVRAMI: TEKNOLOJİK VE BİLİMSEL ÜSTÜNLÜK
Ayette geçen “Onlara karşı gücünüz yettiği kadar kuvvet hazırlayın” emri, “kuvvet” kelimesinin “min kuvvetin” şeklinde nekre (belirsiz) bırakılmasıyla her devrin en ileri teknolojisine atıfta bulunur.
Dinamik Hazırlık: Kuvvet, durağan bir olgu değildir. Devrin şartlarına göre ateşli silahlar, nükleer caydırıcılık, siber güvenlik veya yapay zekâ destekli savunma sistemleri bu kapsamdadır.
Bilimsel Altyapı: Güçlü bir savunma sanayii, ancak güçlü bir temel bilim ve mühendislik altyapısıyla mümkündür. Ayet, devleti sürekli bir Ar-Ge (Araştırma-Geliştirme) seferberliğine teşvik eder.
STRATEJİK CAYDIRICILIK VE PSİKOLOJİK ÜSTÜNLÜK
Savunma stratejisinin nihai amacı savaşmak değil, savaşı önlemektir. Ayetteki “ Bununla Allah’ın düşmanını ve sizin düşmanınızı korkutursunuz” ifadesi, modern uluslararası ilişkilerdeki “Caydırıcılık Teorisi”nin Kur’ânî temelini oluşturur. Caydırıcılık, düşmanın saldırı maliyetinin, elde edeceği kazançtan çok daha yüksek olduğunu anlamasıdır. Bu da ancak modern teçhizat ve disiplinli bir ordu şeklinde görünür güç ile mümkündür.
Barışın Teminatı: Güçlü devlet, barışı sağlamak için "savaşa her daim hazır" olan devlettir. Bu hazırlık, saldırgan odakların iştahını kapatarak istikrarı korur. Nitekim geçmişte ecdadımız da “Hazır ol cenge eğer ister isen sulh u salah” diyerek adeta bu ayetin çağrıştırdığı manaya işaret etmişlerdir.
İSTİHBARAT VE STRATEJİK FARKINDALIK
Ayetin “ve bunların dışındakilerini de (korkutursunuz) ki, siz onları bilmezsiniz, Allah onları bilir” kısmı, modern istihbarat doktrini açısından hayâtî bir uyarı içerir. “Sizin bilmediğiniz” ifadesi ise, uyuyan hücrelere, asimetrik tehditlere ve henüz niyetini açık etmemiş potansiyel düşmanlara karşı gizli tehditlerin tespiti gerekliliğine işaret eder. Güçlü bir devlet, sadece görünen ordusuyla değil; sızmaları önleyen, tehdidi kaynağında tespit eden ve küresel bilgi ağlarına hâkim olan istihbarat birimleriyle ayakta kalır. Bilginin işlenmesi ve stratejik akla dönüştürülmesi, ayetin çizdiği “kuvvet” tanımının ayrılmaz bir parçasıdır.
LOJİSTİK VE İKTİSADİ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK
Savunma ve istatistikî güç, ekonomik bir maliyet gerektirir. Ayetin devamında vurgulanan “Allah yolunda ne harcarsanız, karşılığı size eksiksiz ödenir” ilkesi, savunma harcamalarının bir “kayıp” değil, devletin geleceğine yapılan bir “yatırım” olduğunu ortaya koyar. Millî ekonomiyi geliştirerek savunma sanayiinde dışa bağımlılığın minimize edilmesi, iktisadi bağımsızlığın ve dolayısıyla siyasi iradenin korunması anlamına gelir. Devletin gücü sadece profesyonel askerlerden değil, bu gücü finanse eden ve destekleyen halkın sosyo-ekonomik dayanıklılığından gelir.
Enfal Suresi 60. ayet, bir devletin ayakta kalabilmesi için teknolojik üstünlüğü (kuvvet), psikolojik caydırıcılığı (terhib) ve stratejik farkındalığı (istihbarat) birbirine kenetlenmiş bir sacayağı olarak sunar. Bu çerçeve, devletin sadece fiziksel sınırlarını değil; dijital, ekonomik ve kültürel sınırlarını da koruyacak proaktif bir yönetim anlayışını zorunlu kılar. Güçlü devlet; tehdit oluşmadan onu sezen, oluştuğunda ise onu bertaraf edecek teknik ve ahlaki donanıma sahip olan yapıdır.
TÜRKİYE’NİN SAVUNMA VE İSTİHBARAT DOKTRİNİNİN KÖKENLERİ
Türkiye’nin son yirmi yılda savunma sanayii ve istihbarat doktrininde gerçekleştirdiği paradigma değişimi, salt bir modernizasyon çabası değil; kökenleri kadîm devlet geleneğine ve ilahi referanslara dayanan bütüncül bir stratejinin yansımasıdır. Kur’an’ın Enfal Suresi 60. ayeti, modern “Millî Güç Unsurları” kapasitesini tanımlayan ve her devirde istifade edilebilecek bir rehber sunmaktadır.
TEKNOLOJİK CAYDIRICILIK VE KUVVET İNŞASI
Ayetteki “Onlara karşı gücünüz yettiği kadar kuvvet hazırlayın” emri, günümüz Türkiye’sinin “Tam Bağımsız Savunma Sanayii” vizyonuyla birebir örtüşmektedir.
Platform Çeşitliliği ve Yerlilik: Türkiye’nin örneğin İHA/SİHA (Bayraktar TB2, Akıncı, Anka-3) vb. teknolojisindeki öncülüğü, KAAN ile beşinci nesil savaş uçağı projesi ve TCG Anadolu vb. platformlar, ayetin işaret ettiği “kuvvet” hazırlığının modern karşılıklarıdır. Bu teknolojik sıçrama, dışa bağımlılığı azaltarak stratejik otonomi sağlamıştır.
Asimetrik Üstünlük: Geleneksel savaş yöntemlerinin dışına çıkan “Sürü İHA” teknolojileri ve otonom sistemler, düşük maliyetle yüksek etkinlik sağlayarak ayetin emrettiği “maksimum güç” prensibini teknik düzlemde realize etmektedir.
“BESİLİ ATLAR”DAN MOBİLİTE VE OPERASYONEL KABİLİYETE
Ayetin “ve cihad için bağlanıp beslenen atlar...” vurgusu, ayetin indiği devrin en ileri mobilite ve lojistik gücüne işarettir. Günümüzde bu kavram, ordunun hızlı intikal kabiliyeti ve hassas vuruş gücü olarak yorumlanmaktadır.
Hız ve Esneklik: Türkiye’nin mesela Atak, Gökbey vb. helikopter projeleri ve mesela Altay, Ejder Yalçın vb. zırhlı araç teknolojileri operasyonel sahada birimlerin hızını ve dayanıklılığını artırarak “hazır kıta” olma vasfını pekiştirmektedir.
Mühimmat Bağımsızlığı: Ayette geçen “savaş atları”nın gücü taşıdıkları oklarla ölçülmekteydi. Günümüzde ise savaş platformunun gücü, taşıdığı mühimmat ile ölçülür. Türkiye’nin mesela Gökdoğan, Bozdoğan ve SOM füze aileleri gibi yerli mühimmat sistemleri, bu hazırlığın tam bir set haline gelmesini sağlamıştır.
İSTİHBARATIN DERİNLİĞİ: “SİZİN BİLMEDİĞİNİZ DÜŞMANLAR”
Enfal 60, “Allah’ın düşmanını, sizin düşmanınızı ve sizin bilmediğiniz başkalarını korkutursunuz” diyerek, görünenin ötesindeki tehditlere (hibrit savaş, siber saldırılar, vekalet savaşları) karşı uyanık olunmasını emreder. Millî İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) son dönemdeki operasyonel ve teknik dönüşümü, Proaktif İstihbarat yöntemleriyle tehdidi sınır ötesinde ve henüz oluşmadan bertaraf etme yeteneği kazandırmıştır. Bu, ayetteki “bilinmeyen düşmanları caydırma” görevinin kurumsal icrasıdır. Bilgi üstünlüğü, modern kuvvet tanımının merkezindedir. Türkiye’nin siber savunma sistemleri ve sinyal istihbaratı kabiliyetleri ayette geçen “görünmez düşmanlara” karşı kalkan oluşturmaktadır.
PSİKOLOJİK EŞİK: CAYDIRICILIK LİTERATÜRÜ
Ayette geçen “Korkutursunuz” (terhibûn) ifadesi, modern uluslararası ilişkilerdeki “caydırıcılık” kavramının tam karşılığıdır. Türkiye’nin savunma sanayii ürünlerini ihraç etmesi ve sahadaki başarılarını kanıtlaması, potansiyel düşmanlar üzerinde psikolojik bir baskı kurmakta savaşsız kazanmasını sağlamaktadır. Güçlü bir savunma mimarisi, muhtemel bir saldırının maliyetini düşman için katlanılamaz kılarak barışı koruyan en büyük teminat haline gelmektedir.
Küresel Etki: Yerli ve millî sistemlerin uluslararası arenada sergilenmesi, sadece bölgesel değil, küresel ölçekte ayette geçen “bilinmeyen düşmanların” Türkiye üzerindeki stratejik hesaplarını gözden geçirmesine neden olmaktadır. Netice itibarıyla Türkiye’nin savunma ve istihbarat alanındaki hamleleri, Enfal Suresi 60. ayetin çizdiği “sürekli hazırlık, teknolojik güncellik ve derinlemesine farkındalık” ilkeleriyle stratejik bir uyum içerisindedir. Bu süreç, sadece fiziksel bir silahlanma yarışı değil; devletin bekasını, milletin izzetini ve bölgesel barışı korumayı amaçlayan “caydırıcı bir kuvvet” inşasıdır. Ayetin ruhuna uygun olarak, bu hazırlıkların sadece askeri alanda kalmayıp ekonomik, kültürel ve bilimsel sahalarla desteklenmesi, “Güçlü Devlet” idealinin sürdürülebilirliği için elzemdir.