Geçen hafta yazıma konu ettiğim İsmail Şammut genç yaşlarında Gazze kampının ara sokaklarında mal satarken, on yaşındaki Mustafa el-Hallac Kahire’nin kendine has dünyasını gözlemliyordu. Ailesi, 1948’de Siyonistler tarafından yerle bir edilen Yafa bölgesinde yer alan ana köyleri Salma’dan sınır dışı edildikten sonra şehrin fakir bir mahallesinde çadırlarını diğer ailelerle birlikte kurmuştu. Şehir merkezine giren köylü çocuk, halka açık anıtlar karşısında büyülendi. Arka sokaklarda bulduğu küçük yumuşak taşlardan Halla kendisi için şehrin parklarını ve meydanlarını süsleyen anıtlara benzeyen heykelcikler yapmaya başladı. Zamanla Şammut gibi o da Kahire Güzel Sanatlar Akademisi’ne kabul edildi ve heykel bölümüne kaydoldu.
Ancak Hallac’ın heykeltıraş olarak gelecek vaat eden kariyeri mezuniyetinden birkaç yıl sonra çıkmaza girdi: Tercih ettiği araç belki de vatansız bir mülteci için uygun değildi, heykellerin üretimi pahalı ve taşınması çok zordu ve bu işten geçinebilme ihtimali yok denecek kadar azdı. Beyrut’a vardıktan sonra Hallac, matbaacı olarak kariyerine başladı. Oyma becerilerini gravüre aktararak sanatsal dilini yeni mesleğinin ihtiyaçlarına göre uyarlamayı başardı. Hafif aletler ve kolayca taşınabilen baskılarla, kendisini yalnızca heykelin mekâna bağlı kısıtlamalarından kurtarmakla kalmadı, aynı zamanda resimlerinin neredeyse herkesin bütçesine uygun olan çoklu baskıları aracılığıyla geniş bir izleyici kitlesine ulaşmayı başardı. Onun baskı resimleri şehrin entellektüellerinin uğrak yeri olan en sevdiği Şam kahvehanesini süsledi.
Hallac’ın sanatı çoğunlukla özenle kazınmış siyah beyaz gravürlerden oluşuyor, ancak bazı baskılarına ara sıra elle renk tonları da ekledi. Anlatı temsili ve trajik derecede absürt tonlarıyla figüratif konuları, gerçeküstü imgeleri rahatsız edici bir anıdan ve son derece kişisel bir kelime dağarcığından alıyor gibi görünen alegorik çağrışımları vardı. Aynı alanda tekrar tekrar farklı oranlarda çizilen animasyonlu insan figürleri, hiçbir şeyin yerinde duramadığı esrarengiz bir atmosferde temsil ediliyor. Yüzü olmayan erkek ve kadınların bedenleri dipsiz bir alanda amaçsızca süzülüyor, hayalet atlar, horozlar ve efsanevi canavarlar güneşsiz bir alanda varlıklarının gizemini paylaşıyor. Hallac, Mısır’ın ölümden sonraki yaşamı yücelten kadim sanatından, Filistinli şehidi övmek için semboller benimsedi.
Hallac’ın kişisel metaforları dile getirmesi ve onun gerçeküstü imgelerini tekrar tekrar doğaçlaması, kendi fantezilerini ve vizyonlarını ifade etme konusunda daha cesur yetenekleri serbest bıraktı.
Kariyerinin başlarında anıtsal sanata olan tutkusunu asla gizlemeyen Hallac, verdiği bir röportajda eğitimli bir heykeltıraş olarak gravür seçiminin yazma eylemine olan yakınlığından kaynaklandığını açıklamıştı. Siyah mürekkeple doyurulmuş gravürlerinin çoğu yatay bir boyuta sahipti; burada her zaman bir tören alayındaymış gibi tekrar tekrar resmedilen insan silüeti, hat sanatı ve bir çizgi boyunca dikey elif harfinin ritmik tekrarını hatırlatıyordu. Burada hattat, kelimeleri dik harf gövdelerine bir insan yüzü kazandıran antropomorfik bir yazıya dönüştürdü.
Hallac, Şam’da hayatının son sekiz yılını tek bir baskının gravürüyle geçirdi. Ancak kendisinin en büyük başyapıtı olarak gördüğü 126 üniteden oluşan ve uzunluğu 90 metreyi aşan yapıt hiçbir zaman tamamlanmadı. Sanatçı, projesine başlayarak, Filistin’in tüm tarihine dair vizyonunu, peşini hiç bırakmayan gerçeküstü görüntüler aracılığıyla anlatmaya çalıştı. Uzunluğunun aksine baskının yüksekliği (30 santimetre) normal bir kitap sayfasının yüksekliğini geçmiyordu. Efsanevi hayvanların kanatlı varlıklarla yan yana gelmesi ve çıplak figür sıralarının Arapça bir elyazmasındaki kelimelerin örtüşmesini yansıtması kitapla olan ilişkiyi daha da güçlendirdi. Hallac, bir duvar resmi biçimini alan ‘Hayat Doğaçlamaları’nın, yarattığı ilk görüntüden itibaren 126 birim baskının yatay sıralar halinde kronolojik bir sırayla üst üste sergileneceği bir anlatı gibi okunacağını hayal etti. Filistin tarihine görsel bir vücut kazandırma projesi hiçbir zaman tamamlanmadı.
Mustafa el-Hallac, atölyesinde çıkan yangında eserlerini kurtarmaya çalışırken öldü; eserin büyük bir kısmı, yarım kalan duvar resmi de dahil olmak üzere, yangında telef oldu.
![](https://img.piri.net/mnresize/702/-/piri/upload/3/2024/6/29/cbe4d7e4-ufcp6lubutmn05svyuwwzl.jpeg)
![](/default_profile.png)
![](https://img.piri.net/mnresize/72/-/piri/upload/3/2023/3/22/35e00167-2k1difr1z5lyeqb7cq1ln.png)
![](https://img.piri.net/mnresize/72/-/piri/upload/yazar/yenisafak/oguz-altay-kare.png)
![](https://img.piri.net/mnresize/72/-/resim/imagecrop/2020/10/06/03/59/554x554resized_cf1a5-0bd282f9alikemalyazici.png)
![](https://img.piri.net/mnresize/72/-/resim/imagecrop/2015/06/08/resized_a3775-85d5yasinaktay2.png)
![](https://img.piri.net/mnresize/72/-/resim/imagecrop/2015/06/07/resized_f3f84-f848yusufkaplan2.png)
![](https://img.piri.net/mnresize/72/-/resim/imagecrop/2015/06/06/resized_3ffb3-8c15ismailkilicarslan2.png)